Av. Arzu AYDOĞAN Yazdı; Beden, Toprak, Emek: Nüfus Politikalarının Görünmeyen Yükü

 Beden, Toprak, Emek: Nüfus Politikalarının Görünmeyen Yükü

(COP 31’e Doğru)

 

Av. Arzu Aydoğan

 

Nüfus politikaları yalnızca kaç çocuk doğurulacağını değil; nasıl bir dünyada yaşayacağımızı da belirler. Kadın bedeni ile doğa arasındaki görünmeyen bağ ise bu politikalarda en çok ihmal edilen gerçektir.

Devletin nüfus politikaları gerçekten kimin hayatını büyütmek istiyor ve kimin yükünü ağırlaştırıyor?

Son yıllarda dünyanın birçok yerinde düşen doğurganlık oranları bir “kriz” olarak tanımlanıyor. Yaşlanan nüfus, daralan iş gücü ve zorlanan sosyal güvenlik sistemleri, devletleri doğrudan ya da dolaylı biçimde çocuk sahibi olmayı teşvik eden politikalar geliştirmeye yöneltiyor. Ancak bu politikaların dili ve araçları dikkatle incelendiğinde, meselenin yalnızca demografik bir denge arayışı olmadığı açıkça görülüyor.

Bu politikalar hem kadınları hem de doğayı hedef alıyor.

Kadınların bedeni, doğurganlığı ve bakım emeği; ekonomik ve politik hedeflerin bir parçası haline getiriliyor. Oysa üreme hakkı, ulusal ve uluslararası hukukta açıkça tanımlanmış bireysel bir haktır. Bu hakkın yönlendirilmesi, sınırlandırılması ya da araçsallaştırılması, yalnızca bir politika tercihi değil; aynı zamanda ciddi bir hak ihlali riskidir.

Türkiye’de 2025 yılının “Aile Yılı” ilan edilmesi de bu küresel eğilimin bir parçası olarak okunabilir. Evlilik teşvikleri, kredi destekleri ve doğurganlığı artırmaya yönelik söylemler, ilk bakışta sosyal politika araçları gibi sunulsa da uygulamada kadınlara doğurma sorumluluğu yükleyen, bakım emeğini görünmezleştiren ve toplumsal cinsiyet eşitliğini zedeleyen bir çerçeveye oturuyor.

Ancak mesele yalnızca kadınların kaç çocuk doğuracağı değil.
Asıl mesele, nasıl bir yaşamın mümkün kılındığı ve bu yaşamın yükünün kimlere bırakıldığıdır.

Nüfus politikaları yalnızca kaç çocuk doğurulacağını değil, nasıl bir dünyada yaşanacağını da belirler. Daha fazla nüfus, çoğu zaman daha fazla üretim ve tüketim baskısı anlamına gelir. Bu baskının maliyeti ise görünmez bir şekilde doğaya ve o doğayla birlikte yaşayanlara yüklenir. Tarım alanlarının genişletilmesi, su kaynaklarının daha yoğun kullanımı, ekosistemlerin tahribatı… Tüm bunlar, nüfus artışını “yönetme” iddiasındaki politikaların doğrudan ya da dolaylı sonuçlarıdır.

Ve bu noktada kadınlar bir kez daha karşımıza çıkar. Çünkü doğayla kurulan ilişkinin en yoğun olduğu alanlardan biri olan gıda üretimi ve bakım emeği, hâlâ büyük ölçüde kadınların omuzlarındadır. Böylece kadın bedeni ile doğa, aynı politik aklın müdahale ettiği iki alan haline gelir: kontrol edilen, yönlendirilen ve çoğu zaman sömürülen.

Dünya genelindeki örnekler de bu tabloyu doğrular niteliktedir. Farklı ülkelerde doğurganlığı artırmaya yönelik politikalar geliştirilirken, bu politikaların ortak noktası kadınların doğurganlığını teşvik etmek ve bakım yükünü büyük ölçüde onların üzerinde bırakmak olmuştur. Ekonomik kaygılarla şekillenen bu yaklaşımlar, hak temelli bir perspektiften ziyade, nüfusu bir araç olarak gören bir anlayışı yansıtır.

Bugün ise bu tartışmalar, küresel ölçekte başka bir çelişkiyle yan yana duruyor. Devletler bir yandan iklim krizine çözüm üretmek üzere bir araya geliyor, karbon emisyonlarını azaltmayı, ekosistemleri korumayı ve sürdürülebilir bir gelecek inşa etmeyi tartışıyor. Öte yandan aynı devletler, nüfus artışını teşvik eden, doğurganlığı artırmayı hedefleyen ve bunu çoğu zaman kadınların bedeni üzerinden kurgulayan politikaları sürdürmekte ısrar ediyor.

Bu çelişki, özellikle yaklaşan COP31 gibi küresel iklim zirveleri bağlamında daha da görünür hale geliyor. İklim krizinin temel nedenlerinden biri olan sınırsız büyüme ve üretim-tüketim döngüsü sorgulanmadan, nüfus artışını teşvik eden politikaların sürdürülmesi; krizin kendisini yeniden üretmek anlamına geliyor.

Daha fazla nüfus, mevcut ekonomik model içerisinde çoğu zaman daha fazla kaynak kullanımı, daha fazla atık ve daha fazla ekolojik yıkım demektir. Buna rağmen, bu artışın yaratacağı yük ne doğa politikalarında ne de sosyal politikalarda bütünlüklü bir şekilde ele alınmaktadır.

Daha da çarpıcı olan ise, bu çelişkinin yükünün kimlere yüklendiğidir. Bir yanda kadınlar, doğurganlıkları üzerinden politika nesnesi haline getirilirken; diğer yanda doğa, sınırsız bir kaynak gibi görülmeye devam eder. Böylece kadın bedeni ile doğa, aynı anda yönetilen, yönlendirilen ve tüketilen iki alan olarak konumlanır.

Bu noktada sivil toplumun ve hak savunucularının meseleye farklı bir yerden bakması gerekiyor. Nüfus politikalarını yalnızca demografik veriler üzerinden değil; temel hak ve özgürlükler, toplumsal cinsiyet eşitliği ve ekolojik adalet çerçevesinde tartışmak zorundayız.

Çünkü kamusal sorumluluk, yalnızca doğumu teşvik etmek değildir. Kamusal sorumluluk; bakım hizmetlerini erişilebilir kılmak, emeği adil biçimde paylaşmak, çocukların sağlıklı gelişimi için gerekli altyapıyı kurmak ve en önemlisi bireylerin bedeni üzerindeki haklarına saygı göstermektir.

Bugün “aile” ve “gelecek” söylemleriyle meşrulaştırılan birçok politikanın ardında, aslında çok daha somut bir gerçek yatıyor: ekonomik sürdürülebilirlik kaygısı. Genç ve geniş bir iş gücü, düşük ücretler ve güvencesiz çalışma koşulları ile birleştiğinde, bu politikalar toplumun refahından çok, piyasanın ihtiyaçlarına hizmet eder hale gelebiliyor.

Bu yüzden belki de en temel soruyu yeniden sormak gerekiyor:
Nüfus gerçekten toplum için mi artırılmak isteniyor, yoksa ekonomik düzenin devamlılığı için mi?

Belki de soruyu biraz daha açık sormalıyız:
İklim krizini çözmek için bir araya gelen devletler, neden aynı anda nüfus artışını bir hedef haline getiriyor?

Eğer mesele gerçekten yaşamı korumaksa, bu yaşamın yalnızca sayısal olarak artması değil; adil, dengeli ve sürdürülebilir olması gerekmez mi?

Çünkü bugün karşı karşıya olduğumuz kriz, yalnızca bir iklim krizi değil.
Aynı zamanda bir eşitsizlik, bir bakım ve bir haklar krizidir.

Ve bu kriz, ne yalnızca karbon hesaplarıyla ne de doğum oranlarıyla çözülebilir.

Gerçek çözüm, yaşamı bir bütün olarak ele almakta yatıyor:
Kadınların bedeni üzerindeki haklarını, doğanın sınırlarını ve emeğin adil paylaşımını birlikte düşünmekte.

Aksi halde, aynı masada hem iklim krizini konuşup hem de o krizi derinleştiren politikaları sürdürmeye devam ederiz. Ve bu çelişkiyi “yönetmek”, onu çözmekten daha kolay olduğu sürece, hiçbir zirve gerçek bir dönüşüm yaratamaz.